Kastamonu’nun mantar atlası: Yenilebilir ve zehirli türler

Kastamonu ve çevresinin mantarları 41 fotoğraflı kartta: Türkçe adları, bilimsel isimleri, yenilebilirlik bilgileri ve kısa uyarılar.
KASTAMONU — Kanlıcadan borazana, ormanların yenilebilir türlerinden ölümcül zehirli mantarlara… Kastamonu ve çevresinin mantar çeşitliliğini bu kez her türü fotoğraflı, kısa bilgi kartlarıyla sunuyoruz.
41 fotoğraflı kart: Önce yenilebilir türler, ardından zehirli türler ve özel tüketim riski bulunan mantarlar.
Türkçe adlar yöreye göre değişebilir; türleri ayırt etmek için bilimsel adları da verilmiştir.
1. Yenilebilir türler
Doğru teşhis, uygun hazırlama ve taze örnek koşuluyla değerlendirilir; çiğ tüketim önerilmez.

YENİLEBİLİR
Kanlıca / çıntar
Lactarius deliciosus
Çamlarla ilişkili orman mantarıdır. Benzer renkli türlerle karıştırılmamalıdır.

YENİLEBİLİR
Çörek / porçini
Boletus edulis
Ormanlarda ağaç kökleriyle ortak yaşam kurar. Her benzeri yenilebilir değildir.

YENİLEBİLİR
Sığırdili mantarı
Hydnum repandum
Ormanlarda gelişir. Yerel adlar ve fotoğraf benzerliği güvenli teşhis sağlamaz.

YENİLEBİLİR
Sarıkız / kazayağı
Cantharellus cibarius
Yenilebilir bir orman türüdür. Sarı veya turuncu renkteki her mantar bu tür değildir.

YENİLEBİLİR
Borazan mantarı
Craterellus cornucopioides
Koyu renkli bir orman mantarıdır. Renk, zehirlilik ölçütü değildir.

YENİLEBİLİR
Göknar kanlıcası
Lactarius salmonicolor
Göknarlarla ilişkili kanlıca grubundandır. Diğer sütlü mantarlarla karıştırılmamalıdır.

YENİLEBİLİR
Ladin kanlıcası
Lactarius deterrimus
Aynı cinste zehirli türler de vardır. Süt salgılaması güvence değildir.

YENİLEBİLİR
Yaz çöreği
Boletus reticulatus
Özellikle meşe ve kayınla ilişkili bir türdür. Benzerleri uzman tarafından ayrılmalıdır.

YENİLEBİLİR
İmparator mantarı
Amanita caesarea
Yenilebilir kabul edilir; aynı cinste ölümcül türler vardır. Uzman teşhisi özellikle önemlidir.

YENİLEBİLİR
İstiridye mantarı
Pleurotus ostreatus
Odun üzerinde gelişir ve kültürü de yapılır. Kütükte çıkan her mantar yenmez.

YENİLEBİLİR
Şemsiye mantarı
Macrolepiota procera
Çayırlarda ve orman açıklıklarında görülür. Zehirli benzerleriyle karışabilir.

YENİLEBİLİR
At mantarı
Agaricus arvensis
Çayırlık alanlarda yetişir. Agaricus cinsinin bütün üyeleri yenilebilir değildir.

YENİLEBİLİR
Prens / şehzade mantarı
Agaricus augustus
Ağaçlık ortamlarda görülebilir. Koku ve görünüm tek başına teşhis için yeterli değildir.

YENİLEBİLİR
Kızaran çayır mantarı
Agaricus sylvaticus
Eski Kastamonu kayıtlarında “Agaricus silvaticus” yazımıyla da yer alır.

YENİLEBİLİR
Sırtıgökçe mantarı
Russula cyanoxantha
Şapka rengi değişebilir. Russula türleri tadına bakılarak denenmemelidir.

YENİLEBİLİR
Elik mantarı
Russula aurea
Bölgesel orman kayıtlarında bulunur. Aynı cinsteki her tür yenilebilir değildir.

YENİLEBİLİR
Mıhbaşı mantarı
Marasmius oreades
Otluk alanlarda halkalar oluşturabilir. Zehirli türler de benzer halkalar oluşturabilir.

YENİLEBİLİR
Karnabahar mantarı
Sparassis crispa
Kıvrımlı yapısıyla tanınır; ağaç dipleriyle ilişkilidir. Doğru teşhis şarttır.

YENİLEBİLİR
Dede sakalı mantarı
Hericium coralloides
Odun üzerinde gelişir. “Aslan yelesi” olarak bilinen Hericium erinaceus ile aynı tür değildir.

YENİLEBİLİR
Söbelen / pösteki mantarı
Coprinus comatus
Hızla değişen bir mantardır. Diğer “mürekkep mantarlarıyla” aynı kabul edilmemelidir.
2. Zehirli türler
Aşağıdaki türler tüketilmemelidir. Bazı zehirlenmelerin belirtileri saatler, hatta günler sonra ortaya çıkabilir.

ZEHİRLİ
Ölüm meleği
Amanita virosa
Karaciğerde ağır hasara yol açabilir. Kesinlikle tüketilmemelidir.

ZEHİRLİ
Köygöçüren
Amanita phalloides
Ölümcül amatoksin zehirlenmesine neden olabilir. Belirtiler gecikebilir.

ZEHİRLİ
Öldüren örümcek mantarı
Cortinarius orellanus
Günler sonra ortaya çıkabilen ağır böbrek hasarı riski taşır.

ZEHİRLİ
Cenaze çanı mantarı
Galerina marginata
Odun üzerinde gelişebilen, ölümcül amatoksin içeren bir türdür.

ZEHİRLİ
Sinek mantarı
Amanita muscaria
Sinir sistemi ve bilinç üzerinde ciddi etkilere yol açabilir.

ZEHİRLİ
Panter mantarı
Amanita pantherina
Ciddi sinir sistemi belirtilerine neden olabilen zehirli bir Amanita türüdür.

ZEHİRLİ
Inocybe geophylla
Yaygın Türkçe adı doğrulanamadı.
Muskarin zehirlenmesine yol açabilir. Küçük görünmesi güvenli olduğu anlamına gelmez.

ZEHİRLİ
Uysal kümbet mantarı
Inocybe rimosa
Muskarin içeren zehirli türlerdendir. Kesinlikle tüketilmemelidir.

ZEHİRLİ
Clitocybe dealbata
Yaygın Türkçe adı doğrulanamadı.
Çayırlarda görülebilen, muskarin içeren zehirli bir türdür.

ZEHİRLİ
Dallı huni mantarı
Clitocybe phyllophila
Orman tabanında bulunabilir. Muskarin zehirlenmesi riski taşır.

ZEHİRLİ
Kükürt öbeği mantarı
Hypholoma fasciculare
Kütüklerde kümelenebilir. Sindirim sistemi zehirlenmesine yol açabilir.

ZEHİRLİ
Sarı sütlü mantar
Lactarius chrysorrheus
Kanlıcayla aynı cinste olmasına rağmen zehirlidir. Tüketilmemelidir.

ZEHİRLİ
Benekli melki mantarı
Lactarius scrobiculatus
Mide ve bağırsak zehirlenmesine yol açabilir. Ev yöntemleriyle güvenli sayılmaz.

ZEHİRLİ
Tozlu turpkokan mantarı
Hebeloma sinapizans
Ormanlarda görülen zehirli bir türdür. Sindirim sistemi sorunlarına neden olabilir.

ZEHİRLİ
Ebe garı mantarı
Hebeloma crustuliniforme
Zehirli kabul edilir. Rengi veya kokusu üzerinden tüketim kararı verilmemelidir.
3. Özel tüketim riski bulunan türler
Bu mantarları koşulsuz “yenilebilir” diye göstermek doğru değildir. Risk veya belirsizlik taşıyanlar ayrıca işaretlenmiştir.

KOŞULLU YENİLEBİLİR
Kuzugöbeği
Morchella elata
Çiğ veya yetersiz pişmiş tüketim zehirlenmeye yol açabilir. Zehirli benzerleri vardır.

TÜKETİLMEMELİ
Sarıkarakız mantarı
Tricholoma equestre
Tüketim sonrasında ağır kas hasarı bildirimleri vardır. Güvenliği tartışmalıdır.

TÜKETİLMEMELİ
Adi mürekkep mantarı
Coprinopsis atramentaria
Alkolle tehlikeli etkileşime neden olabilir. Coprinus comatus ile aynı tür değildir.

TÜKETİLMEMELİ
Kızaran şemsiye mantarı
Chlorophyllum rhacodes
Bazı kişilerde ciddi mide ve bağırsak rahatsızlıkları oluşturabilir.

TÜKETİLMEMELİ
Dumanlı mantar
Clitocybe nebularis
Eski yenilebilirlik bilgilerine rağmen sindirim sistemi rahatsızlıklarıyla ilişkilidir.

TÜKETİLMEMELİ
Yivli semer mantarı
Helvella lacunosa
Tüketim güvenliği konusunda belirsizlikler vardır; yenilebilir olarak önerilmemektedir.
Zehirlenme şüphesinde
Şüpheli mantar tüketiminde belirti beklemeden sağlık kuruluşuna başvurun; acil durumda 112’yi arayın. Zehirlenmeler konusunda 114 UZEM danışmanlık verir. Kaynatma, kurutma veya sirkede bekletme bütün mantar zehirlerini etkisizleştirmez.
Görsel kullanım bilgileri
- Lactarius deliciosus — Thruserbia · CC BY-SA 4.0
- Boletus edulis — Jerzy Strzelecki · CC BY-SA 3.0
- Hydnum repandum — Rita Lüder · CC BY-SA 4.0
- Cantharellus cibarius — Dr. Hans-Günter Wagner · CC BY-SA 2.0
- Craterellus cornucopioides — Jerzy Opioła · CC BY-SA 4.0
- Lactarius salmonicolor — Holger Krisp · CC BY 3.0
- Lactarius deterrimus — George Chernilevsky · CC BY 4.0
- Boletus reticulatus — George Chernilevsky · Public domain
- Amanita caesarea — Archenzo · CC BY-SA 3.0
- Pleurotus ostreatus — Dominicus Johannes Bergsma · CC BY-SA 4.0
- Macrolepiota procera — George Chernilevsky · CC BY 4.0
- Agaricus arvensis — Dominicus Johannes Bergsma · CC BY-SA 4.0
- Agaricus augustus — George Chernilevsky · Public domain
- Agaricus sylvaticus — Jerzy Opioła · CC BY-SA 3.0
- Russula cyanoxantha — Holger Krisp · CC BY 3.0
- Russula aurea — Holger Krisp · CC BY-SA 4.0
- Marasmius oreades — Agnes Monkelbaan · CC BY-SA 4.0
- Sparassis crispa — Holger Krisp · CC BY 3.0
- Hericium coralloides — Krzysztof Ziarnek, Kenraiz · CC BY-SA 4.0
- Coprinus comatus — Agnes Monkelbaan · CC BY-SA 4.0
- Amanita virosa — Jerzy Opioła · CC BY-SA 4.0
- Amanita phalloides — Holger Krisp · CC BY-SA 4.0
- Cortinarius orellanus — Inger-Lise Fonneland · CC BY 4.0
- Galerina marginata — Syrio · CC BY-SA 4.0
- Amanita muscaria — Holger Krisp · CC BY 3.0
- Amanita pantherina — Holger Krisp · CC BY 3.0
- Inocybe geophylla — Michel Langeveld · CC BY-SA 4.0
- Inocybe rimosa — Dick Culbert from Gibsons, B.C., Canada · CC BY 2.0
- Clitocybe dealbata — James Lindsey · CC BY-SA 3.0
- Clitocybe phyllophila — Strobilomyces · CC BY-SA 3.0
- Hypholoma fasciculare — HenkvD · CC BY-SA 4.0
- Lactarius chrysorrheus — Gerhard Koller (Gerhard), Mushroom Observer · CC BY-SA 3.0
- Lactarius scrobiculatus — Holger Krisp · CC BY 3.0
- Hebeloma sinapizans — Dominicus Johannes Bergsma · CC BY-SA 4.0
- Hebeloma crustuliniforme — This image was created by user Bob (Bobzimmer) at Mushroom Observer, a source for mycological images.You can contact this user here. · CC BY-SA 3.0
- Morchella elata — Holger Krisp · CC BY 3.0
- Tricholoma equestre — Jerzy Opioła · CC BY-SA 3.0
- Coprinopsis atramentaria — Jose Angel Urquia Goitia · CC BY-SA 4.0
- Chlorophyllum rhacodes — Dominicus Johannes Bergsma · CC BY-SA 4.0
- Clitocybe nebularis — Agnes Monkelbaan · CC BY-SA 4.0
- Helvella lacunosa — Holger Krisp · CC BY 3.0
Kapak, Thruserbia’nın Lactarius deliciosus fotoğrafından hazırlanmış editoryal tasarımdır ve CC BY-SA 4.0 lisansıyla sunulmaktadır.







