Cide doğumlu Murat Değeroğlu: Bağlama yapan müzisyen usta
1981 Cide doğumlu Murat Değeroğlu, profesyonel müzisyenliği bağlama yapımcılığıyla birleştirerek ilçenin yaşayan çalgı üretim hafızasına farklı bir halka ekliyor.
Türk Folklor Araştırmaları dergisinde yayımlanan saha araştırmasına göre Murat Değeroğlu 1981’de Cide’de doğdu. Çalışmada onun profesyonel müzisyenlik ile bağlama yapımcılığını birlikte yürüttüğü, çalgı yapımını geleneksel bir usta-çırak zincirinden ziyade kişisel merakı, deneme ve becerisiyle geliştirdiği belirtiliyor.
2023’teki saha görüşmesi Kastamonu merkezde yapılmıştır. Değeroğlu’nun üretim ve tamirat çalışmalarını küçük bir çalışma odasında yürüttüğü bu görüşmede kaydedilmiştir. Bağlamanın teknesi, sapı, kapağı, perdeleri ve yüzey bitirme işlemleri birbirinden farklı hassasiyetler gerektiriyor. Araştırma, onun dut, kelebek, maun ve akgürgen gibi ağaçları tercih ettiğini; literatürdeki temel ölçülerden kopmadan kendi ustalık yorumlarını forma ve dengeye yansıttığını aktarıyor.
Bir bağlamanın yapım süresi çalışmaya göre yaklaşık 25 gün ile iki ay arasında değişiyor. Bu süre yalnız ahşabı biçimlendirmekten ibaret değil: tekne formu, sap-gövde dengesi, perde sisteminin yerleşimi, yüzey işlemleri ve ses karakteri gibi ayrıntılar üretim sürecinin parçası. Değeroğlu’nun yıllık üretiminin yaklaşık 10–11 bağlama düzeyinde ve sipariş temelli olduğu kaydediliyor.
Cide’nin müzik kültürü çoğu zaman kemane, davul-zurna ve düğün repertuvarıyla anlatılır. Murat Değeroğlu’nun hikâyesi ise bu tabloya başka bir boyut katıyor: müziği icra eden kişi aynı zamanda çalgının maddi yapısını da kuruyor. Bu, müzik bilgisinin ahşap seçimi, ölçü, akustik ve el işçiliğiyle birleştiği bir ustalık alanı.
Yerel kültür arşivlerinde çoğu zaman eserler kaydedilir, fakat eseri mümkün kılan zanaat süreçleri unutulur. Bu nedenle bağlama yapımının adım adım fotoğraflanması, ustanın ölçü ve malzeme tercihinin belgelenmesi ve ses kayıtlarının saklanması gelecekte Cide’nin müzik belleği açısından en az repertuvar kadar değerli olabilir.
Bu üretim süreleri ve yıllık sayılar, 2023 saha görüşmesine dayanan 2026 yayınının verileridir; 2026 yılına ait yeni bir üretim sayımı olarak okunmamalıdır.
Saha araştırması Değeroğlu’nun yılda yaklaşık 10–11 bağlama ürettiğini ve üretimin sipariş temelli yürüdüğünü kaydediyor.
- Türk Folklor Araştırmaları — Kastamonu’da çalgı yapım ustaları araştırması
- Kültür ve Turizm Bakanlığı — Bağlama
- Sait Demir — Türk Müziğinde Çalgı Yapım Geleneğini Yaşatan Kültür Temsilcileri, 2023, s. 161–166
Tarih & Hafıza