Rüzgârları ayıran burun: Seyyahların Kerempe’si
Antik çağda Karambis, Tournefort’ta Pisello, denizcilerin dilinde Kerempe. Karadeniz’i ikiye bölen bu burun, yüzyıllar boyunca en çok tarif edilen kıyı işaretlerinden biri oldu.
Plinius ve Pomponius Mela, Karambis burnunun Kırım’ın güney ucundaki Kriumetopon (Koç Alnı) burnunun tam karşısında olduğunu yazar. Strabon’un aktardığına göre antik yazarlar Karadeniz’i gerilmiş bir yaya benzetiyordu: güney kıyısı yayın kirişi gibi neredeyse düz uzanıyor, Karambis ise bu çizgiyi bozuyordu.
1702’de buradan geçen Fransız botanikçi Tournefort, burnu Cape Pisello adıyla anar. Cide Arkeoloji Projesi araştırmacıları, başka yerde geçmeyen bu İtalyanca adın Ceneviz ve Venedik’in Karadeniz ticaretinden kalmış bir iz olabileceğini düşünüyor.
1830’da kıyıyı inceleyen Taitbout de Marigny, Kerempe’nin Karadeniz’in en yüksek burunlarından biri olduğunu ve Kırım’dan gelen gemilerin en kolay seçtiği nokta olduğunu yazdı. Kırım’daki Sarıç burnuna uzaklığını 130 mil olarak verdi, açık havada iki burnun aynı anda görülebildiğinin söylendiğini aktardı. Burnun iki yanında çoğu zaman farklı rüzgârlar estiğini, aralarında belirgin bir çizgi oluştuğunu anlatıp Kerempe’nin İtalyanların bazı burunlara verdiği “Spartivento”, yani rüzgârları ayıran adını hak ettiğini söyledi.
Herkes aynı fikirde değildi. Birkaç yıl sonra buradan geçen Xavier Hommaire de Hell, Marigny’nin dev bir burun diye anlattığı yerin gerçekte olsa olsa otuz metre yüksekliğinde küçük bir çıkıntı olduğunu yazdı. 1817–1819 arasında kıyıyı gezen Minas Bıjışkyan ise limanı olmadığı için fırtınada tehlikeli bir yer olduğunu ve Kırım’a geçen kuşların zaman zaman yorgunluktan teknelere düştüğünü not etti.
Bu tartışmalı ün, 1880’lerde Osmanlı Fenerler İdaresinin buraya bir rota feneri kurmasıyla somut bir yapıya dönüştü. Bugün Kerempe Feneri hâlâ aynı işi yapıyor: rüzgârların ayrıldığı burunda gemilere yön göstermek.
Taitbout de Marigny’ye göre Kerempe ile Kırım’daki Sarıç burnu arası 130 mildi.
- Karasalihoğlu ve Düring (2015), Traveller’s Notes on the Cide Region through the Ages, s. 38–46
- Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü — Kerempe Feneri
- Görsel — Kerempe Feneri fotoğraf albümü
Tarih & Hafıza