Cide’nin sözlü kültür atlası: Manilerden bilmecelere, masallardan atasözlerine
Mustafa Acar’ın “Cide ve Yöresi Folkloru” çalışması, ilçenin gündelik sözlü kültürünü sistemli biçimde derleyen öncü araştırmalardan biri olarak öne çıkıyor.
Yerel tarih yalnız resmî belgelerde yaşamaz. Bir mani, düğünde söylenen kısa bir söz, çocuk bilmecesi, köyde anlatılan masal ya da atasözü de geçmişin taşıyıcısıdır. Kastamonu Üniversitesi’nde yapılan akademik değerlendirme, Mustafa Acar’ın “Cide ve Yöresi Folkloru” adlı eserini Cide halk bilimi üzerine yapılmış ilk çalışma olarak nitelendiriyor.
Eserin kapsamı dikkat çekici derecede geniş. Cide’nin coğrafi, beşerî ve ekonomik yapısıyla başlayan çalışma siyasi-idari tarih ve tarihî eserleri de ele alıyor. Ardından folklor bölümünde düğün gelenekleri, maniler, masallar, hikâyeler, türküler, bilmeceler ve atasözleri gibi sözlü kültür türlerini bir araya getiriyor.
Sözlü kültürün temel özelliği sürekli değişmesidir. Aynı mani iki köyde farklı kelimelerle söylenebilir, bir masal anlatıcının hafızasına göre uzayıp kısalabilir, bir atasözünün açıklaması kuşaktan kuşağa dönüşebilir. Bu nedenle tek bir metni “kesin biçim” olarak dondurmak yerine varyantları birlikte kaydetmek daha değerlidir.
Cide’de göç bu aktarımı daha da ilginç hale getiriyor. İstanbul’a taşınan aileler bazı sözleri ve hikâyeleri şehir ortamında sürdürürken, memlekette günlük kullanımdan düşen ifadeler diaspora içinde korunabilir. Tam tersi biçimde İstanbul Türkçesi de Cide ağzını etkileyebilir. Bu karşılıklı hareket, sözlü kültürü yaşayan ve değişen bir arşiv haline getirir.
Aynı mani ya da hikâyeyi farklı yaşlardan anlatıcılardan kaydetmek, metne geçirmek ve yer-zaman bilgisiyle saklamak; gelecekte dil, müzik ve sosyal tarih araştırmaları için çok daha güçlü bir kaynak oluşturacaktır.
“Cide ve Yöresi Folkloru” akademik değerlendirmede Cide halk bilimi üzerine yapılmış ilk çalışma olarak tanımlanır.
- Kastamonu Üniversitesi — Mustafa Acar / Cide ve Yöresi Folkloru değerlendirmesi
- Cide ve Yöresi Folkloru — özgün kitap kapağı
Tarih & Hafıza