Cide’nin 10 bin yıllık arkeolojik kronolojisi: Kesintisiz şehir değil, tekrar kullanılan bir peyzaj
Cide-Şenpazar araştırmaları bölgedeki insan faaliyetini Erken Holosen’e kadar geri götürüyor; fakat bu uzun zaman çizgisi “10 bin yıldır aynı şehir” anlamına gelmiyor.
Yerel tarih anlatılarında çok eski bir tarih bulmak heyecan vericidir; ancak arkeolojide uzun kronolojileri doğru ifade etmek gerekir. Cide Arkeoloji Projesinin sonuçları bölgede Erken Holosen’den başlayan, Kalkolitik, Tunç ve Demir çağları, Roma-Bizans, Orta Çağ ve Osmanlı dönemlerine uzanan farklı izler bulunduğunu gösteriyor. Bu, yaklaşık on bin yıllık bir “faaliyet kronolojisi” anlamına gelir.
En erken katmanda Okçular, Abdülkadir, Çamdibi ve Aybasan çevresindeki yontmataşlar yer alıyor. Kalkolitik dönemde Okçular Kale İni ve başka mağaralardaki malzemeler belirginleşiyor. Daha sonraki dönemlerde seramik dağılımları, kırsal yerleşim izleri, kaleler ve farklı mimari kalıntılar peyzajın kullanım biçiminin değiştiğini gösteriyor.
Roma ve Bizans döneminde kıyı ovası, vadiler ve kaleler daha görünür bir arkeolojik doku bırakıyor. Araştırma raporlarında Cide sahil ovasında Roma dönemine bağlanan değirmen taşları, Okçular Vadisi’nde Bizans dönemine tarihlenen çatı kiremitleri ve çeşitli kaleler kaydediliyor. Bu bulgular kırsal üretim, savunma ve yerleşimin farklı noktalar arasında dağıldığını düşündürüyor.
Bu kronolojiyi “Cide 10 bin yıllık bir şehir” biçiminde özetlemek yanıltıcı olur. Bugünkü ilçe merkezinin aynı yerde kesintisiz on bin yıl yaşadığına dair böyle bir kanıt yok. Bilimsel olarak söylenebilecek şey, bugünkü Cide ve çevresini oluşturan peyzajın farklı noktalarında insan faaliyetinin çok uzun bir zaman dilimine yayıldığıdır.
Arkeolojinin sağladığı en büyük katkı da budur: tarihi tek bir kuruluş efsanesinden çıkarıp katmanlı hale getirir. Cide kıyısı ve iç vadileri kimi çağda avcılık ve taş alet üretimi, kimi çağda mağara kullanımı, tarım, kıyı ticareti, savunma ya da köy yaşamı için önem kazanmıştır. Aynı toprak farklı toplumlar tarafından farklı amaçlarla yeniden kullanılmıştır.
“10 bin yıllık kronoloji” ifadesi bölgedeki en erken insan faaliyeti izlerinden bugüne uzanan zaman aralığını anlatır; kesintisiz kent yerleşimi iddiası değildir.
- Belleten — Cide ve Şenpazar Arkeolojik Araştırmaları
- Glatz & Düring — Kinetic Landscapes Conclusions
- Türk Tarih Kurumu Belleten — Cide ve Şenpazar 2009-2010 Arkeolojik Araştırmaları
- Şerifoğlu, Düring ve Glatz (2012) — Araştırma fotoğrafı
Tarih & Hafıza