Cide Arkeoloji Projesi: İlçenin geçmişini haritaya yeniden yazan üç sezon
2009’da başlayan uluslararası Cide Arkeoloji Projesi, Cide ve Şenpazar’da tarih öncesinden Osmanlı dönemine uzanan insan faaliyetlerini tek tek ören yerlerinden çok bütün peyzaj üzerinden araştırdı.
Cide’nin eski tarihine dair bilgiler uzun süre antik yazarlar, kaleler ve yerel anlatılar çevresinde şekilleniyordu. 2009’da başlayan Cide Arkeoloji Projesi bu tabloyu değiştirdi. Belleten’de yayımlanan araştırmaya göre proje Leiden Üniversitesi Arkeoloji Fakültesi, Glasgow Üniversitesi Arkeoloji Bölümü ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümünün ortak yürüttüğü uluslararası bir yüzey araştırmasıydı.
Projenin amacı yalnız bilinen kaleleri ziyaret etmek değildi. Ekip tarih öncesi çağlardan Osmanlı dönemine kadar farklı zaman katmanlarını aynı peyzaj içinde incelemeyi, yerel kültürün zamanla nasıl değiştiğini ve Cide-Şenpazar bölgesinin çevre bölgelerle ilişkilerini anlamayı hedefledi. Bu yüzden araştırmada mağaralar, tarlalardaki seramik dağılımları, taş aletler, kaleler, köprüler ve yerleşim izleri birlikte kaydedildi.
2009’daki ilk çalışmalar özellikle Cide çevresinde başladı; 2010’da araştırma Şenpazar’a doğru genişletildi. 2011 sezonunda farklı ekolojik kuşakları tamamlayacak biçimde kıyıdan iç vadilere ve yüksek alanlara uzanan örneklem güçlendirildi. Projenin önemli yönlerinden biri de klasik “tek ören yeri” yaklaşımı yerine insanların kullandığı bütün manzarayı araştırma konusu yapmasıydı.
Çalışmalar sonucunda bölgedeki insan faaliyetinin daha önce varsayılandan çok daha eskiye gittiğine dair bulgular elde edildi. Okçular, Abdülkadir, Çamdibi ve Aybasan çevresindeki taş aletler; Kalkolitik mağara kullanımı; Roma-Bizans döneminin kırsal izleri ve Orta Çağ kaleleri aynı araştırma çerçevesinde değerlendirildi.
Cide Arkeoloji Projesi’nin asıl önemi, ilçeye tek bir “kuruluş tarihi” aramak yerine binlerce yıl boyunca değişen kullanım biçimlerini ortaya koymasıdır. Cide kıyısı, vadiler ve dağ geçitleri farklı çağlarda avcılık, tarım, ticaret, savunma ve ulaşım için tekrar tekrar kullanılmıştır. Bugün Cide tarih arşivinin bilimsel omurgasının önemli bir bölümü bu üç yıllık saha çalışmalarına dayanıyor.
Proje 2009’da başladı ve 2011 sezonuyla saha veri setini tamamlamayı hedefledi; araştırma tarih öncesinden Osmanlı’ya kadar bütün dönemleri kapsadı.
- Belleten — Cide ve Şenpazar 2009-2010 Yılı Arkeolojik Araştırmaları
- ResearchGate — The Cide Archaeological Project 2011
- Türk Tarih Kurumu Belleten — Cide ve Şenpazar 2009-2010 Yılı Arkeolojik Araştırmaları
- Şerifoğlu, Düring ve Glatz (2012) — Cide ve Şenpazar 2009–2010 araştırmaları
Tarih & Hafıza