Catullus’un teknesi ve Kytoros şimşiri: Roma şiirinde Cide ormanları
Roma şairi Catullus, en hızlı teknesinin Kytoros’un şimşirli tepelerinde büyümüş bir ağaçtan yapıldığını söyler. Cide ormanları, antik şiirin içinde iki bin yıldır yaşıyor.
Catullus’un 4. şiiri, seferlerini geride bırakmış bir tekneyi konu alır. Şiirde tekne, Adriyatik’ten Kykladlar’a ve Karadeniz’e kadar her denizde hız rekorunu kimsenin tartışamayacağını anlatır; ardından kökenini açıklar: bir zamanlar Kytoros sırtlarında yaprakları rüzgârda hışırdayan bir ağaçmış. Şair Pontus Amastris’ine ve “şimşirli Kytoros”a seslenerek teknenin o tepelerde doğup o sularda ilk kez kürek daldırdığını söyler.
Kytoros şimşiri Roma edebiyatında adeta bir kalite damgasıdır. Vergilius Georgica’da şimşirle dalgalanan Kytoros’u över. Ovidius, Metamorphoses’ta Salmakis’in saçlarını taradığı tarağı ve Arakhne’ye vurulan mekiği şimşirden yapılmış olarak anlatır. Daha önce Theophrastos ve sonra Plinius da bu bölgede çok miktarda şimşir yetiştiğini kaydeder.
Şimşir, sert ve dayanıklı yapısıyla kaşık, kutu, balmumu yazı tahtası ve tarak yapımında aranan bir malzemeydi. Cide Arkeoloji Projesi araştırmacılarına göre şimşir işçiliği antik çağdan yakın döneme kadar bölgede sürdü ve koruma amacıyla yasaklanana kadar devam etti.
Antik şiir ile 19. yüzyıl seyyahlarının gemi tezgâhlarına ilişkin notları farklı dönemlerin kaynaklarıdır; tek başlarına kesintisiz bir üretim zincirini kanıtlamazlar. “Gideros’a şimşir taşımak” ifadesi yerel tanıtımlarda Eustathius’a atfedilen tarihî bir anlatım olarak geçer. İfadenin günümüzde Cide’de yaşayan bir deyim olduğunu doğrulayan bir saha kaydı bulunmadan bu yönde kesin hüküm verilmemelidir.
Catullus’un 4. şiiri, Kytoros’u Latin edebiyatının en çok okunan dizelerinden birine taşıdı.
- Karasalihoğlu ve Düring (2015), Traveller’s Notes on the Cide Region through the Ages, s. 40
- Catullus, Carmina 4
- Vergilius, Georgica 2
- Ovidius, Metamorphoses 4
- Catullus, Carmen 4 — Dickinson College Latin metni
- İstanbul Üniversitesi — Cide Çevresinin İklimi ve Çevresel Etkileri (2006)
Tarih & Hafıza