Aydın Ilgaz: Cide’nin Edebî Hafızasını Kitaplarla Yaşatan Bir İsim
Rıfat Ilgaz’ın oğlu ve yayıncı Aydın Ilgaz, yazarın eserlerini yeni okurlarla buluşturdu. Cide ile bağını doğum yeri üzerinden değil, koruduğu edebî miras üzerinden okuyoruz.
Bir yazarın hayatı sona erdiğinde, kitaplarının hayatı devam edebilir. Bunun için yalnız hatırlanması değil, basılması, doğru tanıtılması ve yeni kuşaklara ulaşması gerekir. Aydın Ilgaz’ın Cide’nin kültürel hafızasındaki yerini anlamak için bu yayıncılık emeğine bakmak önemlidir.
İstanbul’da doğan, Cide’ye uzanan bir hayat
Aydın Ilgaz, 2 Mart 1940’ta İstanbul’da doğdu ve 19 Aralık 2022’de yaşamını yitirdi. Rıfat Ilgaz’ın oğluydu. Cide ile ilişkisini anlatırken doğum yerini değiştirmek yerine, babasının memleketi ve eserlerinin taşıdığı yerel hafıza üzerinden kurulan bağı belirtmek gerekir.
Bu ayrım, “Cide’nin insanları” ifadesine daha geniş bir anlam kazandırır. Bir ilçenin hafızasına katkı veren herkesin orada doğmuş olması gerekmez. Yayıncılık, araştırma, arşivleme ve kültürel aktarım yoluyla da bir yere kalıcı katkı yapılabilir.
Bir soyadının ötesinde yayıncılık işi
Aydın Ilgaz’ın babasıyla birlikte kurduğu Çınar Yayınları, Rıfat Ilgaz’ın eserlerinin okura ulaşmasında önemli bir kanaldı. Onun hayatındaki bu görev, yalnız aile hatıralarını korumaktan farklıdır: kitapları yayımlamak, bir edebiyat birikiminin dolaşımda kalmasını sağlayan somut bir iştir.
Bir yazarın yeni okur tarafından keşfedilmesi çoğu zaman görünmeyen bir emeğe dayanır. Baskıların hazırlanması, eser adlarının doğru sunulması ve metnin kendisinin tanıtımın merkezinde tutulması gerekir. Cide açısından da bu emeğin karşılığı, ilçenin edebiyatla kurduğu bağın yalnız anma günlerinde değil, kitap sayfalarında yaşamayı sürdürmesidir.
Hababam Sınıfı’nın ardındaki metne dönmek
Aydın Ilgaz, 2004’te yayımlanan Sınıfın Efsanesi adlı kitabında Hababam Sınıfı’nın oluşumuna ve serüvenine ilişkin bir anlatı sundu. Bu tür tanıklıklar, çok tanınan bir eserin arkasındaki yazma ve yayınlama süreçlerini düşünmek için değerlidir. Bununla birlikte aile tanıklığı, tanıklık niteliğiyle okunmalı; farklı kaynakların yerini bütünüyle alan tek açıklama sayılmamalıdır.
Bir eserin sinema yoluyla ünlenmesi, edebî metnin aynı ölçüde okunduğunu garanti etmez. Cide’nin kültür hafızasını canlı tutmak isteyen bir okuma programı, tanınan film sahnelerinden kitabın diline, karakterlerine ve toplumsal bakışına uzanabilir. Böylece bir isim, yalnız popüler bir çağrışım olarak kalmaz.
2018’deki röportajın gösterdiği dikkat
Anadolu Ajansının 2018’de yayımladığı röportajda Aydın Ilgaz, babasının yazarlık çizgisini, kitaplarının farklı türlerini ve edebiyatla ilişkisini anlatır. Bu anlatı, Rıfat Ilgaz’ı yalnız bir eserle anmanın eksik kalacağını düşündüren bir aile ve yayıncı bakışıdır.
Röportajın yerel hafıza açısından bir başka değeri de sesin korunmasıdır. Bir kişinin ne söylediğini, hangi tarihte ve hangi soruya karşılık söylediğini bilmek, yıllar sonra dolaşıma giren kısaltılmış hatıralardan daha sağlam bir başlangıç sağlar. Bu nedenle anma yazılarında röportajın tarihi ve kaynağı da kişinin adı kadar önemlidir.
Cide için mirasın devamı ne olabilir?
Aydın Ilgaz’ın emeğini anmanın verimli bir yolu, kitaplardan yeni okuma ve araştırma soruları çıkarmaktır. İlçeyi anlatan metinler üzerine okur buluşmaları, eser adlarıyla hazırlanmış kaynak listeleri ve aile tanıklıklarını açıkça işaretleyen dosyalar, bu aktarımın devamı olabilir.
Onun Cide hafızasındaki yeri, bir doğum yeri etiketinden daha fazlasını anlatır: yerel bir yazarın eserlerinin erişilebilir kalmasına katkı veren yayıncılık emeğini. Bir kitabın yeni bir okurun eline geçmesi, bu emeğin yeniden görünür olduğu andır.
Aydın Ilgaz 2 Mart 1940’ta İstanbul’da doğdu. Cide ile ilişkisi, Rıfat Ilgaz’ın ailesi ve eserlerinin taşıdığı edebî miras üzerinden kurulur.
- Anadolu Ajansı — Aydın Ilgaz ile Rıfat Ilgaz üzerine röportaj (2018)
- Dünya — Rıfat Ilgaz’ın oğlu Aydın Ilgaz vefat etti (19 Aralık 2022)
Tarih & Hafıza