Cide Arkeoloji Projesinde obsidyen sürprizi: Taşlar uzak bağlantıları nasıl gösteriyor?
Cide-Şenpazar araştırmasında bulunan az sayıdaki obsidyen parçası, Batı Karadeniz’in tarih öncesi değişim ağlarını anlamak için boyutundan çok daha büyük bir öneme sahip.
Obsidyen, volkanik kökenli doğal camdır ve her bölgede bulunmaz. Bu nedenle bir arkeolojik alanda obsidyen parçası bulunması, malzemenin geldiği jeolojik kaynak belirlenebildiğinde tarih öncesi hareket ve değişim ağları hakkında güçlü ipuçları verebilir. Cide Arkeoloji Projesi kapsamında Cide ve Şenpazar çevresinde bulunan az sayıdaki obsidyen bu açıdan özel bir araştırma konusu oldu.
Erken tarih öncesini ele alan çalışmada Aybasan Mahallesi’nden ve Cide ilçesindeki Okçular Kale İni mağarasından obsidyen parçalarının tespit edildiği belirtiliyor. Araştırmacılar seçilen örnekleri kimyasal bileşim analizi için CNRS Orléans’taki uzmanlarla çalışarak inceledi. Amaç obsidyenin hangi volkanik kaynaktan geldiğini belirlemekti.
2015 sonuç kitabı projede altı obsidyen parçası kaydedildiğini belirtir: dördü Aybasan’dan, ikisi Okçular Kale İni’nden gelmiştir. Kimyasal analizi yapılan üç örneğin ikisi Aybasan’dan, biri Okçular Kale İni’ndendir. Aybasan örnekleri Çankırı’daki Sakaeli kaynağıyla, analiz edilen mağara örneği ise olasılıkla Kızılcahamam’daki Yağlar kaynağıyla eşleştirilmiştir. Bu sonuç, “Cide’den insanlar doğrudan Orta Anadolu’ya gidiyordu” gibi basit bir sonuca dönüştürülemez. Malzeme birçok el ve ara durak üzerinden taşınmış olabilir; fakat Karadeniz kıyısının uzak değişim ağlarından tamamen kopuk olmadığını gösterir.
Aybasan bugün Şenpazar sınırında yer aldığı için bu dosyanın başlığı Cide Arkeoloji Projesinin daha geniş araştırma bölgesini ifade eder; buluntu yerinin Cide merkezinde olduğu söylenmemelidir. Projenin gücü de zaten günümüz ilçe sınırlarını değil, vadiler ve geçitlerle birbirine bağlı tarihî peyzajı birlikte incelemesidir.
Bir avuç küçük obsidyen parçası, tarih öncesi ekonomi hakkında tonlarca yapı taşından daha fazla bilgi verebilir. Bu dosya, Cide ve çevresinin “uzak ve kapalı” bir kıyı olduğu düşüncesini sorgulayan en iyi örneklerden biridir: coğrafya zor olsa da insanlar, malzemeler ve fikirler vadiler boyunca hareket etmeye devam etmiştir.
Okçular Kale İni’nden analiz edilen iki obsidyen parçanın Orta Anadolu’daki Galatya kaynaklarıyla ilişkili olduğu araştırmada belirtilir.
- Obsidian Exchange Networks in Prehistoric Anatolia
- The Early Prehistory of the Cide-Şenpazar Region
- Türk Tarih Kurumu Belleten — Cide ve Şenpazar 2009-2010 Arkeolojik Araştırmaları
- Şerifoğlu, Düring ve Glatz (2012) — Cide ve Şenpazar 2009–2010 araştırmaları
Tarih & Hafıza