Antik yazarların Kytoros’u: Kıyı rehberleri Cide’yi nasıl tarif etti?
Pseudo-Skylaks’tan Arrianos’a kadar antik coğrafyacılar Cide kıyısını limanları, burunları ve aralarındaki mesafelerle kaydetti. Bu metinler, Kytoros’un bir denizci durağı olarak bilindiğini gösteriyor.
MÖ 4. yüzyıla tarihlenen ve Pseudo-Skylaks adıyla bilinen kıyı rehberi, Paflagonya kıyısındaki Yunan kentlerini doğudan batıya sayarken Karambis’i, Kytoris’i ve Sesamos’u listeler. Araştırmacılar bunları bugünkü Kerempe Burnu, Gideros/Cide ve Amasra ile eşleştiriyor.
MÖ 3. yüzyılda Rodoslu Apollonios, Argonautika destanında Argo gemisinin ormanlık Kytoros’un önünden geçtiğini, gün doğarken Karambis’i döndüğünü ve uzun Aigialos kıyısı boyunca kürek çektiğini anlatır. Aynı hikâyeyi 1. yüzyılda yeniden yazan Valerius Flaccus da bulutlarla çevrili Karambis’i ve solgun Kytoros’u anar.
Strabon, Geographika’sında Amastris’in (Amasra) dört kentin birleşmesiyle kurulduğunu, Kytoros’un bunlardan biri olduğunu ve eskiden Sinoplulara ait olduğunu yazar. Adın Phriksos’un oğlu Kytoros’tan geldiğini aktarır ve en iyi şimşirin bu topraklarda yetiştiğini ekler. Aigialos için ise 100 stadiondan uzun bir sahil şeridi ve aynı adı taşıyan bir köy tarif eder.
MS 2. yüzyılda Arrianos’un Karadeniz’i dolaşım raporu ise en pratik bilgiyi verir: Kromna’dan Kytoros’a 90 stadion, Kytoros’ta gemiler için bir demir yeri, oradan Aigialoi’ye 60 stadion. Plinius ve Pomponius Mela, Karambis burnunun Kırım’daki Kriumetopon’un tam karşısında olduğunu vurgular.
Cide Arkeoloji Projesi araştırmacıları, bu kaynakların Kytoros’u Herakleia, Amasra ve Sinop gibi büyük kentlerin yanında görece küçük bir yer olarak gösterdiğini belirtir. Bölgenin sık anılmasının nedeni denizcilikteki önemidir: sığınak limanları, belirgin burunları ve değerli şimşir ormanları.
Arrianos’a göre Kytoros’tan Aigialoi’ye 60, oradan Thymena’ya (bugünkü Denizkonak) 90 stadion vardı.
- Karasalihoğlu ve Düring (2015), Traveller’s Notes on the Cide Region through the Ages, s. 36–40
- Journal of Greek Archaeology — Kinetic Landscapes kitap değerlendirmesi (J. Crow, 2021)
- Strabon, Geographika 12.3.10
- Arrianos, Periplus Ponti Euxini 14
Tarih & Hafıza